•   Kasım 20, 2014

1 yaşına kadar tuz yasak

Ebe­veyn­le­rin yap­tık­la­rı en önem­li ha­ta­lar­dan bi­ri, hiç kuş­ku­suz ço­cuk­la­rı­na tuz­lu be­sin­ler ye­dir­mek olu­yor. Ma­ale­sef Tür­ki­ye­’de ço­cuk­la­rın ço­ğu­nun, tav­si­ye edi­len gün­lük mik­ta­rın 2 ka­tı ka­dar tuz tü­ket­ti­ği ya­pı­lan araş­tır­ma­lar­la or­ta­ya kon­muş. Tuz in­san vü­cu­dun­da sı­vı elek­tro­lit den­ge­si ile si­nir ile­ti­mi­nin sağ­lan­ma­sın­da ve kas­la­rın ça­lış­ma­sın­da önem­li fonk­si­yon üst­le­nen bir mi­ne­ral. Özel­lik­le iyot­lu tuz ço­cuk­la­rın zi­hin­sel ve be­yin ge­li­şi­mi­nin ya­nı sı­ra fi­zik­sel bü­yü­me ve ge­li­şi­min­de ol­duk­ça önem­li olan tri­oit hor­mo­nun ya­pı­mı için ge­re­ki­yor.

 

1 ya­şı­na ka­dar tuz ya­sak
Do­la­yı­sıy­la ye­tiş­kin­ler gi­bi ço­cuk­la­rın da tuz al­ma­la­rı ge­re­ki­yor, an­cak sa­de­ce mi­ni­mum mik­tar­da! Acı­ba­dem Ful­ya Has­ta­ne­si Ço­cuk Sağ­lı­ğı ve Has­ta­lık­la­rı Uz­ma­nı Dr. De­met Mat­ben, ak­si hal­de bu kez tab­lo­nun tam ter­si­ne dön­dü­ğü­ne ve tu­zun fay­da sağ­la­mak ye­ri­ne ço­cuk­la­rın sağ­lı­ğı­nı cid­di bo­yut­lar­da teh­dit et­ti­ği­ne dik­kat çe­ke­rek, “Faz­la tuz kul­la­nı­mı böb­rek yü­kü­nü art­ı­rı­yor ve yük­sek tan­si­yo­na yol açı­yor. Bu­nun so­nu­cun­da ço­cuk­la­rın kalp da­mar ile böb­rek has­ta­lık­la­rıy­la da­ha er­ken yaş­ta ta­nış­ma­la­rı­na ne­den olu­yor. Hat­ta so­run­lar ço­cuk­luk ça­ğın­da ge­li­şe­bi­li­r” di­yor.

 

Ya­pı­lan araş­tır­ma­la­ra gö­re; ül­ke­miz­de ebe­veyn­le­rin yüz­de 60’ı ço­cuk­la­rı­na 1 ya­şın­dan ön­ce, ye­tiş­kin­ler için ya­pı­lan tuz­lu ve sal­ça­lı ye­mek­ler­den tat­tır­mak gi­bi son de­re­ce ha­ta­lı bir dav­ra­nış içi­ne gi­ri­yor. “1 ya­şı­nı dol­du­ra­na ka­dar be­be­ğin tu­za ih­ti­ya­cı yok ve sağ­lı­ğı için de ke­sin­lik­le ve­ril­me­me­si ge­re­ki­yor. Çün­kü bu dö­nem aşı­rı sod­yum, ya­ni tuz tü­ke­ti­mi­ne bağ­lı ile­ri yaş­lar­da ge­li­şe­bi­le­cek tan­si­yon has­ta­lı­ğı yö­nün­den be­lir­le­yi­ci bir dö­nem olu­yor. Bu­nun ne­de­ni ise 1 ya­şın al­tın­da­ki ço­cuk­la­rın böb­rek fonk­si­yon­la­rı tam ge­liş­me­di­ğin­den yük­sek tuz ve elek­tro­lit yü­kü­nü ye­te­rin­ce den­ge­le­ye­me­me­si. Bu­nun so­nu­cun­da da böb­re­ğe aşı­rı yük bi­ni­yor.” di­yen Dr. De­met Mat­ben, 6 aya ka­dar an­ne sü­tün­de­ki, da­ha son­ra da ka­tı gı­da­lar­da­ki be­sin­le­rin için­de­ki tuz mik­ta­rı­nın be­bek için ye­ter­li ol­du­ğu­nu be­lir­ti­yor.

 

Er­ken yaş­ta ta­nı­şı­yorlar
Ame­ri­ka Bir­le­şik Dev­let­le­ri­’n­de ger­çek­leş­ti­ri­len bir ça­lış­ma­da; do­ğum­dan iti­ba­ren 15 ya­şı­na ka­dar kan ba­sınç­la­rı iz­le­nen ço­cuk­la­rın, ilk 1 yaş­ta bes­len­me­le­rin­de faz­la mik­tar­da tuz bu­lu­nan­la­rın, dü­şük tuz alan­la­ra gö­re kan ba­sınç­la­rı da­ha yük­sek bu­lun­muş. Bu­nun so­nu­cun­da da ço­cuk ye­tiş­kin dö­ne­mi­ne gel­di­ğin­de da­ha er­ken yaş­ta, hat­ta ço­cuk­luk ça­ğın­da bi­le yük­sek tan­si­yon has­ta­sı ola­bi­li­yor. Aşı­rı tuz tü­ke­ti­mi so­nu­cu ge­li­şen yük­sek tan­si­yon ço­cuk­la­rın eriş­kin yaş­lar­da kalp kri­zi ve felç ge­çir­me ris­ki­ni te­tik­le­mek­le kal­ma­yıp, mi­de kan­se­ri ve ke­mik eri­me­si­ne (os­te­opo­roz), ne­den olu­yor, hat­ta as­tım be­lir­ti­le­ri­ni de şid­det­len­di­ri­yor. Ço­cuk ye­mek ye­mek­te so­run ya­şı­yor­sa ve bu so­ru­nu tuz ek­le­ye­rek çö­ze­ce­ği­ni­zi dü­şü­nü­yor­sa­nız, ya­nı­lı­yor­su­nuz. Mat­ben, be­bek­le­rin he­nüz tuz ta­dı­nı bil­me­di­ği için tuz­suz ta­dı ol­du­ğu gi­bi ka­bul et­tik­le­ri­ni be­lir­te­rek, “Ay­rı­ca da­mak ta­dı ilk 2 yıl­da ge­liş­ti­ği için siz be­be­ği­ni­ze ye­me­ği tuz­lu su­nar­sa­nız, ile­ri­ki yaş­lar­da tu­zu faz­la kul­la­na­cak­tı­r” uya­rı­sın­da bu­lu­nu­yor.

 

Mat­ben, tuz tü­ke­ti­miy­le il­gi­li kar­şı­la­şı­lan en önem­li so­ru­nun, tu­zun ço­cuk­la­rın en sev­di­ği gı­da­lar­da bu­lun­ma­sı ol­du­ğu­nu be­lir­ti­yor. Ör­ne­ğin; ha­zır ham­bur­ger ço­cu­ğun gün­lük ih­ti­ya­cı­nın 2 ka­tın­dan faz­la tuz al­ma­sı­na ne­den olu­yor.

 

Ay­nı za­man­da ek­mek, piz­za, so­sis, ha­zır çor­ba, cips­ler ve çe­rez­ler de faz­la tuz içe­ri­yor. Hat­ta kah­val­tı gev­rek­le­ri, bis­kü­vi, pu­ding ile sı­cak çi­ko­la­ta gi­bi şe­ker­li gı­da­lar da yük­sek mik­tar­da tuz ba­rın­dı­rı­yor. Bun­la­rın ya­nı sı­ra Türk ai­le da­mak ta­dı tu­za ol­duk­ça yat­kın ol­du­ğu için ai­le sof­ra­sın­da pi­şen ye­mek­le­rin tuz içe­ri­ği de yük­sek ve ço­cu­ğun ih­ti­ya­cı­nın üze­rin­de olu­yor.

 

İş­te bazı ba­sit for­mül­ler…
Ço­cuk Sağ­lı­ğı ve Has­ta­lık­la­rı Uz­ma­nı Dr. De­met Mat­ben, ço­cuk­lar­da tuz tü­ke­ti­mi­ni azalt­ma­nın for­mül­le­ri­ni sı­ra­la­dı:

 

1 ya­şı­na ge­lin­ce­ye dek ye­mek­le­ri­ne sof­ra tu­zu serp­me­yin.

 
Be­be­ği­ni­ze ken­di ye­me­ği­ni­zin su­yun­dan ye­dir­me­yin. Çün­kü tuz içe­ri­ği yük­sek ve be­sin de­ğe­ri çok dü­şük şe­kil­de bes­le­miş olur­su­nuz.

 

Sa­lam, so­sis, mı­sır gev­re­ği ve ha­zır çor­ba gi­bi iş­len­miş ürün­ler­den, sa­la­mu­ra zey­tin ve pey­nir, tur­şu ile tuz içe­ri­ği yük­sek pey­nir­ler­den ka­çı­nın.

 

Şe­ker­li bis­kü­vi, kra­ker ile kat­kı ve ko­ru­yu­cu içe­ren gı­da­la­rı ver­me­yin.

 

Ha­zır gı­da­la­rın sod­yum içe­ri­ği­ni mutlaka kon­trol edin.

 

Ba­ha­rat, may­da­noz, na­ne, ke­kik ve fes­le­ğen gi­bi aro­ma sağ­la­yı­cı­la­rı­nı tuz ye­ri­ne kul­la­nın.

 
Seb­ze mey­ve­yi ta­ze ola­rak ve­rin. Çün­kü ku­ru­tul­muş ve­ya kon­ser­ve seb­ze mey­ve­ler da­ha faz­la tuz içe­ri­yor.

 
İş­len­miş atış­tır­ma­lık­la­ra al­ter­na­tif ola­rak mey­ve ve­ya fın­dık, ce­viz, ba­dem, fo­lat, po­tas­yum ile çin­ko­dan zen­gin be­sin­ler ye­di­rmeye gayret gösterin.