•   Kasım 3, 2014

Size 1 milyon dolar versem…

pinar-kayaYıllarca zihnimize ve bedenimize yerleşen alışkanlıklardan vazgeçmek için verdiğimiz çabalar çoğu kez pes etmekle sonuçlanır. Motive olmak sorun değildir kısa bir süre için ancak bunu sürekli hale getirmek asıl mesele. Sağlıklı bir yaşam, fit bir vücut, başarılı bir insan olmak ile ilgili öneriler ilk olarak “yaşam tarzınızı değiştirin” cümlesinden başlar. İşte zaten sorun da bu! Sağlıklı bir beden için spor yapmak gerektiğini hepimiz biliyoruz. Ancak tembelliğe alışmış bir bedene bu alışkanlığı nasıl kazandırabiliriz? Yıllarca kötü beslenip bir anda nasıl diyete başlayabiliriz? Zihnin hedeflerle ilgili nasıl tepki verdiğini, ne kadar sürede bir davranışa alıştığımızı ve daha iyi bir yaşama kendimizi nasıl motive edeceğimizi Uzm Psik. Pınar Kaya, Sözcü Hayat okurları için anlattı.

 

 

Daha güzel bir vücut, daha sağlıklı bir beden, daha enerjik bir gün, daha uzun bir yaşam… Kim istemez ki? Birçok insan yeni yıla girerken ya da her haftanın başında diyete başlamak, birkaç beden incelmek, spora başlamak, forma girmek, sigarayı bırakmak, erken yatıp güne enerjik başlamak gibi hedefler koyar kendine. Fakat birçok kişi pazartesi başladığı diyeti çarşamba bozar; spor salonuna yazılır, en fazla bir ay gider; günlük hayatın stresi ile baş etmekte zorlandığında pes edip bir sigara yakar. Milyonlarca insanın hayatındaki bu kısır döngü neden böyle işler? “Hayatım o kadar yoğun ki bu yoğunlukta sağlıklı yaşamak için zaman yok” gibi sözler bahaneden başka bir şey değildir.

 

kotumser

 

Size 1 Milyon Dolar Versem?

 

Sağlıklı ve enerjik bir yaşam elde etmek için birçok davranış değişikliğine ihtiyacımız olabilir fakat vermek istediğim mesajı tam anlamıyla aktarabilmek adına diyet örneği üzerinden devam edeceğim.

 

Hedeflediğiniz kiloya ulaştığınızda size 1 Milyon Dolar vereceğimi söylesem ve daha önce bunu başarıp 1 Milyon Dolarını almış insanlarla sizi tanıştırsam diyete başlamak için pazartesiyi bekler miydiniz? Ya da ilk fırsatta diyeti bozup pes eder miydiniz? Kilo verme ve yediklerinize dikkat etme konusunda eskisine göre daha özenli olacağınızdan eminim. Çünkü hedefinizi gerçekleştirdiğiniz an dişe dokunur bir ödül almış olacaksınız. Ödülü elde etmek için çekilen çile buna değer. Günlük hayatın yoğunluğundan değil, günlük hayatın konforundan ödün vermeye değer görmediğinden dolayı, birçok insan olduğu halini daha sağlıklı haline tercih eder. Yapmanız gereken şey: neden kilo vermek istediğinizi, sağlıklı olmanın ne kadar değerli olduğunu hatırlamak, bu şekilde giderseniz ilerde hangi tür sağlık problemleri ile karşılaşabileceğinizi gözden geçirmek, sağlıklı bir bedene sahip olmanın paha biçilemez olduğunu fark etmektir.

 

irade

 

Ahh Şu Sürüngen Beynimiz!

Otomatik olarak yaptığımız birçok davranışı güdüleyen, alışkanlıklar doğrultusunda işleyen, mantıksal ilkelerle değil de haz ilkesi ile çalışan, beynimizin ilkel fakat olmazsa olmaz bölümüdür sürüngen beynimiz. Konforu bozmak, uzun vadede kazançlı, kısa vadede zarar getiren bir durumdur. Kısa sürede elde edilen küçük mutlulukları, uzun sürede elde edilebilecek büyük mutluluklara tercih etme gibi bir güdülemesi vardır sürüngen beynimizin. Haz peşinde koşan sürüngen beynimize kısa vadede haz getirmeyen şeylerin uzun vadede bizim için ne kadar değerli olduğunu hatırlatmamız gerekir her gün. Sağlık davranışları bizim için birer alışkanlık halini alana kadar her an adeta bir hayvanı evcilleştirmeye çalışır gibi sürüngen beynimizi ehlileştirmeye çalışmak zorundayız. Çok sevdiğim bir Kızılderili hikayesi ile örneklendirmek istiyorum bu konuyu:

 

İyi Köpek ve Kötü Köpek

“Kızılderili çadırının önünde iki köpek kavga etmektedir. Bir süredir bu iki köpeğin kavgasını izleyen küçük çocuk dedesine sorar:

– Dede, bu köpeklerin adı ne?

– Siyah olanın adı kötü köpek, beyaz olanın adı da iyi köpek

– Bu köpekler neden kavga ediyor?

– İyi köpek ile kötü köpek bu dünyada her zaman kavga eder.

– Peki hangisi kazanıyor?

– Hangisini beslersen.”

 

motivasyonTıpkı iyi köpek ile kötü köpek gibi; iyi düşünceler ile kötü düşünceler, iyi davranışlar ile kötü davranışlar bu dünyada her zaman kavga eder. Çünkü biri varsa diğerine yer yoktur. Hayatınızdaki sağlıksız yaşam alışkanlıklarını gözden geçirin. Kim bilir ne zamandan beri o alışkanlıkları beslemektesiniz. Stresten rahatlamak için ya da en keyifli anınızda sigara yakmak, bir kat yukarı bile asansörle çıkmak, bol karbonhidratlı yiyecekler tüketmek o kadar otomatik davranışlar haline gelmiş ki sağlık davranışları cılız birer iyi köpek olarak kalmış.

 

Kendinize 21 Gün Verin

Sürüngen beyniniz yeni bir alışkanlığı otomatik hale getirmek için en az 21 güne ihtiyaç duyar. Bu 21 gün içinde edinmek istediğiniz yeni davranışı bilinçli bir biçimde hatırlamak, kendi kendinizi ikna etmek ve motive etmek zorundasınızdır. Yani 21 gün boyunca güçlendirmek istediğiniz iyi köpekleri beslemek zorundasınız.

 

Özetle:

Ulaşmak istediğiniz hedefi seçin. Sigarayı bırakmak, kilo vermek, fit bir bedene kavuşmak, vs.

Bu hedefin sizin için neden önemli olduğunun bir listesini yapın.

Bu listenin sizi yeterince motive edip etmediğini gözden geçirin.

 

Yeterince motive olamadıysanız gerekli motivasyonu sağlayana kadar çalışmaya başlamayın. Gerçekleştirmek istediğiniz değişikliğin avantajları olduğu kadar dezavantajları da vardır. Şuan bu dezavantajların farkında olmasanız da bilinçaltınız o dezavantajlar olduğu sürece sizi değişmekten alıkoyar, yeterince motive olamazsınız. Yapacağınız davranış değişikliği iyi bir şey de olsa bilinçaltınızda mutlaka bununla ilgili bir dezavantaj bulunabilir. Değişimin kendisi bile bilinçaltımız için başlı başına bir dezavantajdır. Unutmayın, sürüngen beynimiz değişimi değil otomatik olanı sever!

 

kilo-vermek

 

Yeterince motive olabilmek ve bilinçaltınızdaki değişimle ilgili dezavantajları keşfetmek adına bir uzmandan yardım almaktan çekinmeyin. Sürekli kilo vermeye çalışıp bir türlü başaramayan bir danışanımın bilinçaltından bedensel olarak küçülme ve yok olma ile ilgili korkular, kanser hastası olduğu halde sigarayı bırakamayan bir başka danışanımın bilinçaltından ise hem sigara içip hem de namuslu olunabildiğini kanıtlama arzusu çıkmıştır (Sigara içen kadınlar namuslu değildir şeklinde düşünen bir eşi vardı bu danışanımın). Bilinçaltındaki bu çatışmaları çözdüğümüz zaman bütün danışanlarımın motivasyonu inanılmaz bir oranda artar.

 

  • Gerekli motivasyonu tutturduktan sonra işe başlayın.
  • Sizi hedefe götürecek davranışların listesini yapın.
  • 21 gün boyunca hedefinize ulaşmanın neden önemli olduğunu kendinize hatırlatın.
  • Yapmak istemediğinize değil yapmak istediklerinize odaklanın.
  • Her güne, “Sadece bu gün sağlıklı besinler yiyeceğim” diye başlayın.
  • Kendinizdeki olumlu değişimleri not edip (sadece bir öğün bile sağlıklı beslenseniz) kendi kendinizi takdir edin ve bunun keyfini çıkarın.
  • Yeni davranış şekliniz alışkanlık haline gelene kadar başka bir alanda değişiklik yapmaya çalışmayın (Yani aynı anda hem kilo vermeye hem de sigarayı bırakmaya çalışmayın).